7–20 Haziran 2026 — Fable 5, ani bir askıya alma ve difüzyonla metin üretimi

Haziran’ın ilk yarısında en çok bir olay üzerinde durdum: bir model, yayımlanmasından yalnızca üç gün sonra erişime kapatıldı. “Yetenek ile denetim” gerilimi bence hiçbir yerde bu kadar çıplak görünmemişti. Notlar birincil kaynaklara dayanıyor, yorumlar bana ait.

Claude Fable 5 ve Claude Mythos 5

Anthropic 9 Haziran’da Claude Fable 5’i duyurdu ve onu genel kullanım için güvenli hâle getirdiği “Mythos sınıfı” bir model olarak tanımladı. Şirkete göre model, test edilen kıyaslamaların neredeyse tamamında en iyi sonucu veriyordu. Bu Anthropic’in kendi değerlendirmesi.

Duyurunun benim için en öğretici kısmı korumalardı. Bazı konulardaki sorular Fable 5 yerine Claude Opus 4.8’e yönlendiriliyordu. Anthropic bu korumaları bilerek temkinli ayarladığını, ortalamada oturumların yüzde 5’inden azında devreye girdiğini yazdı. Aynı modelin bazı alanlarda korumaları kaldırılmış hâli olan Claude Mythos 5 ise Project Glasswing üzerinden, ABD hükümetiyle işbirliği içinde ve Mythos Preview’ın yükseltmesi olarak sunuldu (Anthropic).

Üç gün sonra: askıya alma talimatı

12 Haziran’da Anthropic bir açıklama yaptı. ABD hükümeti ulusal güvenlik yetkilerine dayanarak, Fable 5 ve Mythos 5’e yabancı uyrukluların (ABD içinde ya da dışında, şirket çalışanları dâhil) erişimini durduran bir ihracat denetimi talimatı vermişti. Şirket, uyum sağlamak için iki modeli tüm müştreileri için kapatmak zorunda kaldığını, talimatı o gün 17.21’de (ABD Doğu saati) aldığını ve diğer modellerin etkilenmeyeceğini belirtti. Anthropic’in anladığı kadarıyla hükümet bir “jailbreak” yöntemi fark etmişti. Şirket, kendisine gösterilen örnekte bu yöntemle yalnızca az sayıda, önceden bilinen ve küçük açık bulunduğunu yazdı (Anthropic).

Türkiye’den okuyan biri olarak “yabancı uyruklu” ifadesinde takılı kaldım. Tartışmanın özünde aslında kimin hangi modele erişebileceği sorusu yatıyordu.

OpenAI: taslak S-1 ve Ona

8 Haziran’da OpenAI, SEC’e gizli bir taslak S-1 sunduğunu ve sonraki adımların zamanlamasını henüz belirlemediğini doğruladı (OpenAI). Böylece iki büyük laboratuvar bir hafta arayla halka arz kapısını aralık bırakmış oldu. 11 Haziran’da da OpenAI, Codex’i uzun süre çalışan ajanlar için güvenli ve kalıcı bulut ortamlarıyla genişletek amacıyla Ona’yı satın alacağını duyurdu (OpenAI).

DiffusionGemma: bloklar hâlinde metin

10 Haziran’da Google DeepMind, metni token token değil bloklar hâlinde üreten deneysel açık model DiffusionGemma’yı Apache 2.0 lisansıyla yayımladı. Google’a göre 26B MoE yapısındaki model çıkarımda yalnızca 3,8 milyar parametreyi etkinleştiriyor, GPU’larda 4 kata kadar daha hızlı metin üretiyor ve nicelendiğinde üst düzey tüketici GPU’larının 18 GB VRAM sınırına sığıyordu (Google DeepMind). Google üretim kalitesi için otoregresif Gemma 4’ün standart olmaya devam ettiğini de kendisi söylüyordu. Bu açık sözlülüğü sevdim.

Dağıtım öncesi davranışı tahmin etmek

16 Haziran’da OpenAI, gerçek konuşma verilerini kullanarak bir modelin dağıtımdan önce nasıl davranacağını tahmin etmeye çalışan “Deployment Simulation” yöntemini tanıttı (OpenAI). Fable 5 olayının hemen ardından okuyunca “yayımlamadan önce ne kadar emin olabiliriz?” sorusu bambaşka bir ağırlık kazanıyor.

Kısaca

En yetenekli modeller artık yalnızca şirket kararlarıyla değil, devlet kararlarıyla da şekilleniyor. Bu iki hafta bana bunu gösterdi. Teknik korumalar ne kadar iyi olursa olsun, erişim sorusu bir noktada politik bir soruya dönüşebiliyor.

---

Kaynaklar

• Anthropic — Claude Fable 5 and Claude Mythos 5
• Anthropic — Statement on the directive to suspend Fable 5 access
• OpenAI — Confidential submission of draft S-1 to the SEC
• OpenAI — OpenAI to acquire Ona
• Google DeepMind — Introducing DiffusionGemma
• OpenAI — Predicting model behavior before release by simulating deployment